Tàn cuộc cờ tướng cơ bản ai cũng nên biết
Nhiều ván cờ thắng ở trung cuộc rồi lại đánh rơi ở tàn cuộc, vì bên mạnh không biết cách kết thúc, hoặc bên yếu không biết thế cờ của mình là hoà. Tin vui là chỉ có một số ít tàn cuộc cơ bản lặp đi lặp lại, và kết quả của chúng đã được các sách tàn cuộc qua nhiều thế hệ xác định rõ. Bài này đi qua những thế bạn cần học trước tiên, giải thích ý tưởng của từng thế, và chỉ chỗ để luyện.
Ở tàn cuộc, Tướng cũng phải ra trận
Ở khai cuộc Tướng nấp kỹ. Ở tàn cuộc Tướng lại là một trong những quân hữu ích nhất. Vì hai Tướng không được đối mặt nhau trên một cột trống (luật lộ mặt Tướng), Tướng của bạn khống chế cả cột nó đang đứng. Đưa Tướng ra cột giữa, hoặc sang cột mà Tướng địch muốn đi, là bạn đã lấy bớt chỗ của bên phòng thủ mà không tốn một quân tấn công nào.
Gần như mọi cách thắng cơ bản dưới đây đều dùng ý này. Quân tấn công lo chiếu, còn Tướng nhà lặng lẽ khoá đường chạy.
Đơn Xe thắng Tướng trơ
Một Xe đấu Tướng không còn quân nào là thắng dễ. Cách đánh đơn giản: đưa Tướng nhà ra giữa để Tướng địch không đứng được ở cột giữa, rồi dùng Xe chặn từng hàng một, đẩy Tướng địch lùi dần về hàng đáy của nó. Khi hết hàng để lùi và không bước được sang cột Tướng nhà đang khống chế, một nước Xe chiếu là xong.
Đừng đuổi Tướng bằng những nước chiếu lung tung. Chặn đường trước, chiếu sau.
Đơn Xe đấu Sĩ Tượng
Một Xe không phá được bộ Sĩ Tượng toàn (hai Sĩ, hai Tượng). Phòng thủ đúng thì hoà, đó là lý do bên yếu cố giữ đủ cả bốn quân. Mất bớt thì khác hẳn: đơn Xe thắng Sĩ đơn, và cũng thắng Tượng đơn.
Bài học cho bên mạnh: nếu được, hãy diệt bớt Sĩ Tượng trước khi vào tàn cuộc. Bài học cho bên yếu thì ngược lại: đừng đổi Sĩ Tượng một cách rẻ rúng, vì đó chính là cơ hội hoà của bạn.
Tàn cuộc Mã
Mã đơn thắng Tướng trơ, cũng nhờ Tướng nhà giúp lấy bớt ô. Mã đơn cũng thắng Sĩ đơn, một kết quả sách tàn cuộc nào cũng ghi. Mã mạnh nhất khi ở sát cung, nhảy vòng quanh Tướng địch và chiếu từ những điểm bên phòng thủ không che được.
Tàn cuộc Mã chậm và khó hơn tàn cuộc Xe, vì Mã có thể bị cản chân và cần vài nước mới đổi được hướng. Ở đây kiên nhẫn quan trọng hơn tốc độ.
Tàn cuộc Pháo: Pháo cần có ngòi
Pháo đơn không thắng nổi cả Tướng trơ. Pháo chỉ chiếu được khi nhảy qua một ngòi, mà trên bàn không còn quân nào khác thì chẳng có gì để làm ngòi. Điều này làm nhiều người mới bất ngờ, vì cứ tưởng hơn một quân là đủ thắng.
Thêm một Sĩ nhà là khác ngay: Pháo Sĩ thắng Tướng trơ. Sĩ làm ngòi, Tướng nhà lấy bớt ô, Pháo ra đòn chiếu. Nếu sắp vào tàn cuộc mà chỉ còn Pháo, hãy giữ Sĩ ở nhà.
Tàn cuộc Tốt
Một Tốt đã qua sông nhưng chưa xuống tới hàng cuối (dân cờ gọi là Tốt cao và Tốt thấp) nhìn chung thắng được Tướng trơ, với điều kiện Tướng nhà khống chế cột giữa và Tốt ép từ phía trước.
Tốt đã xuống tới hàng cuối (Tốt đáy, hay Tốt già) thì không thắng được một mình, vì nó không còn tiến được và quá ít ô để tấn công. Vì vậy đừng vội đẩy Tốt đơn xuống tận đáy: Tốt đứng cao giá trị hơn Tốt xuống quá sớm.
Hai Tốt đi cặp với nhau mạnh hơn một Tốt rất nhiều, có thể gây khó cho cả bên phòng thủ còn Sĩ. Những con Tốt qua sông và đứng cao, gần cung, mới là những con thắng được tàn cuộc.
Giá trị quân thay đổi ở tàn cuộc
Khi quân vơi dần, Pháo yếu đi vì mất ngòi, còn Mã mạnh lên vì có thêm chỗ nhảy. Những con Tốt chẳng đáng bao nhiêu ở khai cuộc lại thành quân tấn công thật sự khi đã qua sông. Hãy nhớ điều này khi chọn đổi quân: sắp vào tàn cuộc thì giữ Mã thường lợi hơn giữ Pháo.
Nguyên tắc thực hành: hơn quân thì đổi, kém quân thì giữ
Khi đang hơn quân, hãy đổi quân. Mỗi lần đổi ngang giá đều đưa bạn gần hơn tới một trong những tàn cuộc thắng đơn giản ở trên. Khi đang kém, làm ngược lại: giữ quân trên bàn, giữ Sĩ Tượng đứng cùng nhau, và tìm những thế hoà mà lý thuyết cho phép, chẳng hạn Sĩ Tượng toàn giữ hoà trước đơn Xe.
Ở mọi tàn cuộc, hãy cho Tướng hoạt động sớm. Không tốn gì mà nhiều khi quyết định kết quả.
Luyện tàn cuộc trên ChessZing
Đọc về tàn cuộc có ích, nhưng chỉ đánh thử mới thật sự học được. Mục thế cờ của ChessZing có 1.660 thế, trong đó có các tuyển tập lấy từ sách tàn cuộc kinh điển, thế nào cũng có lời giải từng nước. Bắt đầu với thế ít quân nhất, như đơn Xe thắng Tướng trơ, và đánh lại từng thế cho tới khi thắng được mà không cần nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Đơn Xe có luôn thắng Tướng trơ không?
Có. Xe đấu Tướng không còn quân nào là thắng rõ ràng. Đưa Tướng nhà ra giữa và dùng Xe chặn từng hàng cho tới khi Tướng địch hết chỗ chạy.
Vì sao Pháo đơn không thắng được?
Pháo chỉ chiếu được khi nhảy qua ngòi. Khi không còn quân nào khác thì không có gì làm ngòi. Có thêm một Sĩ nhà làm ngòi thì Pháo Sĩ thắng được Tướng trơ.
Một Xe có đủ thắng Sĩ Tượng không?
Gặp Sĩ Tượng toàn (hai Sĩ, hai Tượng) thì không, phòng thủ đúng là hoà. Gặp Sĩ đơn hoặc Tượng đơn thì Xe thắng.
Luyện các tàn cuộc này ở đâu?
Vào mục thế cờ trên ChessZing. Ở đó có 1.660 thế, gồm cả các tuyển tập tàn cuộc kinh điển, và bạn có thể đánh lại từng thế cho tới khi cách thắng trở thành phản xạ.
Bài liên quan
- Cách đi từng quân cờ tướng
Cách đi và cách ăn quân của từng quân cờ tướng, kèm luật cản chân Mã, mắt Tượng, ngòi của Pháo, Tốt qua sông và giá trị từng quân để đổi quân cho đúng.
- Chiến thuật và sát pháp cờ tướng phải biết
Các đòn chiến thuật cờ tướng cơ bản (chiếu rút, đòn đôi, ghim) và những sát pháp kinh điển: Trùng Pháo, Mã hậu Pháo, Ngoạ tào Mã, Thiết môn thuyên, Song Xe thác, lộ mặt Tướng, thí quân. Có thế cờ để luyện.
- 12 mẹo chơi cờ tướng cho người mới
Lời khuyên thiết thực cho người mới chơi cờ tướng: ra quân nào trước, dùng Tốt thế nào, khi nào nên đổi quân, cách dùng Pháo và Mã, các tàn cuộc phải biết, và cách luyện tập.