Cách đọc và ghi ký hiệu cờ tướng
Sách cờ, thế cờ, bình luận ván đấu đều ghi nước đi bằng ký hiệu ngắn như "Pháo 2 bình 5" hay "M8.7". Lúc đầu trông khó hiểu, nhưng cách ghi rất gọn và có logic: nắm bốn quy tắc là bạn theo dõi được mọi ván cờ. Bài này giải thích cách ghi của người Việt, cách ghi chữ Hán gốc, kiểu WXF tiếng Anh và toạ độ ICCS mà máy tính dùng.
Một nước đi gồm bốn phần
Mỗi nước đi gồm: tên quân, cột quân đang đứng, hướng đi và một con số. "Pháo 2 bình 5" nghĩa là con Pháo đang đứng ở cột 2 đi ngang sang cột 5. Chỉ vậy thôi.
Chỉ có ba hướng: tấn (tiến lên), thoái (lùi lại) và bình (đi ngang). Tấn luôn là đi về phía đối phương, dù bạn cầm quân Đỏ hay quân Đen.
Tên quân và cách viết tắt
Bảy loại quân là Tướng, Sĩ, Tượng, Xe, Pháo, Mã và Tốt. Trong sách, tên quân thường viết tắt bằng chữ cái đầu, ví dụ X là Xe, P là Pháo, M là Mã.
Hướng đi cũng có ký hiệu ngắn: dấu chấm là tấn, dấu gạch chéo là thoái, dấu gạch ngang là bình. "Pháo 2 bình 5" viết gọn là P2-5, "Mã 8 tấn 7" là M8.7, "Xe 1 thoái 1" là X1/1.
Đếm cột từ tay phải của mình
Bàn cờ có chín cột dọc. Mỗi bên đếm cột từ tay phải của chính mình, từ 1 đến 9. Vì vậy cột 1 của Đỏ là cột 9 của Đen, còn cột giữa là cột 5 với cả hai bên.
Trong sách chữ Hán, cột của Đỏ viết bằng chữ số Hán 一 đến 九, cột của Đen viết bằng số thường 1 đến 9. Nhìn là biết ngay nước của bên nào: 炮二平五 là nước của Đỏ, 马8进7 là nước của Đen.
Con số cuối có nghĩa là gì
Với các quân đi thẳng (Xe, Pháo, Tốt và Tướng), con số sau tấn hoặc thoái là số bước quân đi. "Xe 1 thoái 1" là Xe ở cột 1 lùi một bước. Còn sau bình thì con số luôn là cột quân đi tới.
Các quân đi chéo (Mã, Tượng, Sĩ) lúc nào cũng đổi cột, nên với chúng con số là cột đích. "Mã 8 tấn 7" là Mã ở cột 8 nhảy lên, đáp xuống cột 7. "Tượng 3 tấn 5" là Tượng ở cột 3 lên cột giữa. Với ba quân này bạn không cần đếm hàng.
Hai quân giống nhau trên cùng một cột
Có lúc hai Xe hay hai Pháo đứng cùng một cột, ghi số cột thì không biết quân nào đi. Khi đó thay số cột bằng chữ "trước" hoặc "sau", ví dụ "Pháo trước bình 4" hay "Mã sau tấn 6". Quân trước là quân gần phía đối phương hơn.
Sách chữ Hán dùng 前 (trước) và 后 (sau), như 前炮平四. Nếu có từ ba con Tốt trở lên cùng cột thì con ở giữa gọi là 中 (giữa).
Ký hiệu WXF tiếng Anh
Liên đoàn Cờ tướng Thế giới (WXF) dùng chữ cái tiếng Anh: K (Tướng), A (Sĩ), E (Tượng), H (Mã), R (Xe), C (Pháo), P (Tốt). Hướng đi là dấu + (tấn), - (thoái), = (bình). Quy tắc về con số giống hệt cách ghi của mình.
Vậy "Pháo 2 bình 5" là C2=5, "Mã 8 tấn 7" là H8+7, "Xe 1 thoái 1" là R1-1. Một số sách tiếng Anh dùng N cho Mã và B cho Tượng, nên hãy xem bảng ký hiệu ở đầu sách.
Toạ độ ICCS cho máy tính
Phần mềm và nhiều trang web dùng toạ độ ICCS. Cột là chữ a đến i tính từ bên trái của Đỏ sang phải, hàng là số 0 đến 9 tính từ hàng cuối của Đỏ. Một nước đi chỉ là điểm xuất phát nối với điểm đến, không phụ thuộc bên nào đi.
Cột 1 của Đỏ là cột i, cột 1 của Đen là cột a. Pháo Đỏ ở cột 2 đứng tại h2, nên "Pháo 2 bình 5" là h2e2. ICCS khó đọc với người, nhưng không bao giờ nhầm, nên máy tính rất chuộng.
Ví dụ: Pháo đầu đối Bình phong Mã
Đây là bốn nước đầu của một trong những khai cuộc phổ biến nhất, ghi theo mọi kiểu.
Nước 1, Đỏ: Pháo 2 bình 5 (P2-5), 炮二平五, C2=5, h2e2. Pháo cột 2 của Đỏ vào cột giữa. Nước 1, Đen: Mã 8 tấn 7 (M8.7), 马8进7, H8+7, h9g7. Mã cột 8 của Đen nhảy lên cột 7 để giữ Tốt giữa.
Nước 2, Đỏ: Mã 2 tấn 3 (M2.3), 马二进三, H2+3, h0g2. Nước 2, Đen: Xe 9 bình 8 (X9-8), 车9平8, R9=8, i9h9. Xe Đen dịch một cột sang, đúng vào cột Mã vừa mở ra.
Hãy mở bàn phân tích của ChessZing, đi lại các nước này và nhìn danh sách nước đi: chơi vài ván là bạn đọc ký hiệu thành thạo.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Đen đếm cột ngược với Đỏ?
Mỗi bên đếm từ tay phải của mình, vì cách ghi được làm cho người ngồi trước bàn cờ. Đen ngồi phía bên kia nên số chạy theo chiều ngược lại. Cột giữa vẫn là cột 5 với cả hai bên.
"Mã 2 tấn 3" có phải là Mã đi ba bước không?
Không. Với Mã, Tượng và Sĩ, con số là cột quân đáp xuống. Chỉ các quân đi thẳng mới dùng con số làm số bước.
Nên học kiểu ghi nào trước?
Học kiểu mà sách hay video bạn đang xem dùng. Cách ghi tiếng Việt, chữ Hán và WXF cùng một logic, biết một kiểu thì học kiểu khác chỉ mất vài phút.
Có thể tập đọc nước đi trên ChessZing không?
Được. Mỗi ván trên ChessZing đều có danh sách nước đi, và trong bàn phân tích bạn tự đi bất kỳ biến nào và xem từng nước được ghi ra.
Bài liên quan
- Luật chơi cờ tướng cơ bản
Luật cờ tướng đầy đủ cho người mới: bàn cờ, sông và cung, chiếu tướng và chiếu bí, lộ mặt tướng, hết nước đi là thua, luật hoà và chiếu mãi. Có ví dụ cụ thể.
- Cách đi từng quân cờ tướng
Cách đi và cách ăn quân của từng quân cờ tướng, kèm luật cản chân Mã, mắt Tượng, ngòi của Pháo, Tốt qua sông và giá trị từng quân để đổi quân cho đúng.
- Khai cuộc cờ tướng: nên đi gì trong mười nước đầu
Ba nguyên tắc khai cuộc cờ tướng và năm khai cuộc người mới cần biết: Pháo đầu, Mã bình phong, Thuận Pháo và Nghịch Pháo, Tiên nhân chỉ lộ, Phi Tượng cục. Kèm các lỗi hay gặp.